Rừng ơi mở của ra

Quỹ đất chỉ còn... trên giấy

Năm 2006, xuất khẩu đồ gỗ của nước ta đạt 1,93 tỷ USD nhưng lại phải nhập khẩu nguyên liệu gỗ chế biến trên 1 tỷ USD. Một lãnh đạo Bộ Thương mại nhận xét: Thực chất ta làm gia công. Vì, trên 80% gỗ nguyên liệu chế biến phải nhập khẩu. Thông qua diễn đàn về đầu tư vào lĩnh vực trồng rừng được Bộ NN & PTNT tổ chức gần đây, đông đảo các nhà đầu tư trong và ngoài nước đều muốn bỏ vốn vào ngành lâm nghiệp, mà cụ thể là trồng rừng. Nhưng, một câu hỏi lớn đang được đặt ra là: đất ở đâu để trồng rừng? Tiến sĩ kinh tế lâm nghiệp Phần Lan, ông Marko Katila cho rằng: "Tiếp cận đất đai khó khăn là thách thức lớn nhất đối với nhà đầu tư".

Trong nước, ông Võ Trường Thành, Chủ tịch HĐQT kiêm TGĐ Tập đoàn Kỹ nghệ gỗ Trường Thành, cho rằng, cơ hội phát triển trồng rừng nguyên liệu hiện nay của nước ta là có, nhưng khó khăn nhiều hơn cơ hội. Vướng mắc lớn nhất đối với nhà đầu tư là khó tiếp cận quỹ đất trồng rừng, chưa có cơ chế đủ mạnh để bảo vệ nhà đầu tư. Ngay Chủ tịch Hội đồng quản trị Tổng công ty Lâm nghiệp Việt Nam, ông Trần Đức Sinh, cũng đánh giá, khó khăn về đất đai là trở ngại lớn nhất đối với các nhà đầu tư. Việc buông lỏng quản lý quỹ đất lâm nghiệp trong một thời gian dài, cùng với trạng thái xâm canh khiến quỹ đất lâm nghiệp chỉ còn... trên giấy! Giám đốc một doanh nghiệp tư nhân nêu một chuyện thật như bịa: doanh nghiệp đề nghị UBND tỉnh Thái Nguyên cấp 2.000ha đất để trồng keo. Được UBND tỉnh có văn bản chấp thuận khoanh đất, nhưng đến khi doanh nghiệp đến "mục sở thị" để tiến hành đầu tư trồng rừng, thì không có lấy 1ha nào. Tình trạng quản lý quỹ đất lâm nghiệp trên giấy là một thực tế ở nhiều địa phương, nếu không muốn nói là phổ biến.

Theo số liệu của Bộ Tài nguyên và Môi trường, cả nước có gần 1,185 triệu người đang sử dụng đất lâm nghiệp, trong đó chủ yếu thuộc về quyền sở hữu của cá nhân và chính quyền địa phương, chỉ có 6 đơn vị liên doanh với nước ngoài và 3 doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài 100%. Ông Nguyễn Bá Ngãi - Phó cục trưởng Cục Lâm nghiệp (Bộ NN & PTNT) - cho biết: Sở dĩ xảy ra hiện tượng này là do nhiều địa phương chưa mạnh dạn tổ chức giao rừng tự nhiên và rừng trồng cho dân, đặc biệt giao cho cộng đồng, gia đình và tư nhân, nên số doanh nghiệp tư nhân tham gia trồng rừng vẫn còn rất hạn chế.

Đất nông - lâm trường nhiều nhưng khó “gặm”

Theo Cục Lâm nghiệp, tính đến năm 2006, diện tích rừng cả nước đạt 12,6 triệu ha, trong đó các thành phần kinh tế ngoài quốc doanh quản lý và sử dụng 3,7 triệu ha; còn trên 6 triệu ha vẫn do Nhà nước sử dụng; số còn lại 2,8 triệu ha chưa giao. Ông Đinh Ngọc Minh, Phó vụ trưởng Vụ Kinh tế Nông nghiệp (Bộ Kế hoạch-Đầu tư), cho rằng: "Với tỷ lệ 72% diện tích rừng Nhà nước vẫn còn nắm giữ là quá nhiều. Điều này vừa làm tăng gánh nặng ngân sách, vừa không khai thác được diện tích tối đa từ rừng". Trong số diện tích rừng do Nhà nước quản lý hiện nay, có đến 4 triệu ha đang "nằm" trong các nông - lâm trường quốc doanh. Mặc dù các nông - lâm trường không phát triển, do thiếu vốn, thiếu cơ chế và con người, trong khi các nhà đầu tư tư nhân có vốn lại không được đầu tư vào đây. Nhiều ý kiến cho rằng, các nông - lâm trường cần phải "nhả" bớt rừng cho các doanh nghiệp vào đầu tư, sản xuất, khai thác. Nhưng, nói theo GĐ một doanh nghiệp tư nhân, "gặm" được đất nông - lâm trường không phải dễ. Ông Phạm Phú Thống, Giám đốc Công ty Chế biến lâm đặc sản Quảng Nam, bức xúc: “Muốn có đất để trồng rừng, chúng tôi phải thực hiện cơ chế "xin-cho", nếu muốn "nhảy" vào rừng các nông lâm trường quản lý, bắt buộc phải xin khai thác rồi mới được trồng lại. Vì vậy, ông Võ trường Thành nhận định: "Nếu chưa cổ phần hoá các nông - lâm trường quốc doanh thì khó tiếp cận các nguồn vốn đầu tư dồi dào của doanh nghiệp tư nhân và các quỹ đầu tư nước ngoài". Vấn đề xã hội hoá lâm nghiệp, khuyến khích tư nhân đầu tư vào trồng rừng sản xuất vẫn chỉ là khẩu hiệu.

Theo kế hoạch từ nay đến năm 2010, cả nước sẽ trồng mới thêm 2 triệu ha rừng sản xuất, tập trung ở các khu vực Tây Nguyên, Đông Nam bộ, đặc biệt là Tây Bắc. Theo kết quả rà soát mới đây, Tây Bắc có trên 1,35 triệu ha chưa có rừng, chất lượng đất nói chung tốt. Tiềm năng lớn, ưu tiên nhiều nhưng lâm nghiệp ở Tây Bắc lại kém phát triển, nơi đây từng là "trọng điểm" phá rừng và hiện tại chưa mấy người dân sống được nhờ rừng. Ngoài lý do khách quan là điều kiện tự nhiên, xã hội khó khăn, Phó GĐ Sở NN & PTNT Sơn La Nguyễn Văn Giai nêu ra lý do chủ yếu là sự tranh chấp mãnh liệt giữa cây ngô và cây rừng. Vì, ngô đầu tư vốn ít, nhanh ăn, chỉ sau hơn 3 tháng là cho thu hoạch (năng suất 6-8 tấn, tương đương 20-30 triệu đồng/ha), còn trồng rừng lâu dài, trước mắt chưa có thu nhập đáng kể. Hiện tại, trồng cây gì để thay thế cho cây ngô? thì ở Sơn La chưa có câu trả lời ở hai tỉnh Lai Châu và Điện Biên cũng loay hoay không khác gì Sơn La. Bao giờ rừng Tây Bắc xanh lại?./.