|
Hướng dẫn trồng cây Cọc rào
Tên khoa học: Jatropha curcas L.
Tên thường dùng: Cọc rào, Dầu mè
Tên khác: Ba đậu nam, Dầu lai, Đông thụ, Nhao (Tầy)
Tên nước ngoài: Black vomit nut, Bed bug plant, Physic nut, Purging nut, Barbados nut, Haricot de Pérou, Manioc batard, Grand médicinier, Ricin d’Amérique, Noix américaine, Pignon d’Inde, Purghère.
Mô tả:
Cây cọc rào thuộc họ thầu dầu (Euphorbiaceae). Đây là một loài cây nhỏ hay còn gọi là cây nhỡ, có chiều cao từ 2m - 5 m. Cành mọc hơi tỏa ra, bấm có nhiều nhựa mủ. Lá mọc so le, gốc hình tim, dài 10 -13 cm, rộng 8 -11 cm, 5 – 7 gân chính, lá hình chân vịt, cuống lá dài 7 – 12 cm, phình lên ở gốc. Hoa đực có đài 5 phiến, tràng có 5 cánh, 10 nhị (5 cái rời và 5 cái dính nhau ở phần giữa). Hoa cái có đài và tràng giống nhau, không có nhị hoặc có 5 nhị lép, bầu hình trứng thắt lại ở đầu. Quả nang, đen, hình trứng, dài và rộng 2 – 2,5 cm, mỗi quả có 3 hoặc 4 hạt. Mỗi chùm hoa có khả năng đậu hơn 10 quả. Khi hạt đã già, quả nang chuyển từ màu xanh sang màu vàng sau 2 - 4 tháng kể từ khi thụ phấn. Mùa hoa quả: tháng 5 – tháng 10. Cây ưa sáng, chịu hạn tốt, thường được trồng dày làm bờ rào, ra hoa quả nhiều, tái sinh tốt từ gốc bị chặt, cũng được trồng bằng cách cắm cành.
Bộ phận dùng và thành phần hóa học :
- Dùng hạt là chính, để ép dầu. Thành phần hóa học của hạt : 18,2% protein, 38% dầu béo, 17,08% carbohydrat, tinh bột, acid hữu cơ, hai chất độc và một chất nhựa. Dầu béo chứa acid myristic, acid palmitic, acid stearic, acid arachidic, acid oleic (37-63%), acid linoleic (19-40%), chất độc trong dầu béo là diterpen và 12-desoxy-16-hydroxyphorbol. Hàm lượng dầu trong hạt là 20 – 40% và trong nhân là 46 - 58%.
- Lá tươi có vitexin, isovitexin.
- Thân, cành, lá chứa triacontanol, 7-ceto-beta-sitosterol.
- Vỏ cây chứa tanin (37%), sáp, đường khử, saponin, một ít tinh dầu.
- Nhựa mủ có curcain và 2 peptid mạch vòng là curcacyclin A và curcacyclin B.
Điều kiện sinh thái:
- Trồng trên mọi loại đất.
- Trồng ở khu vực có khí hậu nóng. Cây chịu được sương giá nhẹ. Nhiệt độ chênh lệch trung bình hàng năm từ 20-28 oC. Lượng mưa trung bình hàng năm từ 200 – 300 mm trở lên. Trời lạnh sẽ làm rụng lá cây. Cây cũng có khả năng chịu được sương mù nhẹ nhưng chỉ trong thời gian ngắn. Cây càng già càng có khả năng kháng cự tốt. Sương mù sẽ làm chết cây non
- Dễ bén rễ, phát triển tương đối nhanh, cũng có khả năng chịu rét vừa phải.
- Không bị trâu bò ăn hoặc các động vật khác gặm.
- Giàu nitơ, thức ăn chính là phân bón hữu cơ.
- Thời gian ra quả trong vòng 6 tháng đến 1 năm.
- Có thể bén rễ từ hạt, cây non và từ cành giâm.
- Cây thích ứng trên mọi loại đất và không cần chăm bón nhiều. Cây phát triển tốt trong đất khô chứa cacbonic và thích ứng tốt với các loại đất khó trồng có hàm lượng dinh dưỡng thấp. Trên đất nặng, khả năng tạo rễ của cây giảm. Đất trồng tốt nhất phù hợp cho cây là đất cát khô. Cây sống được trong đất nghèo dinh dưỡng và phát triển trong điều kiện có muối. Những người quan tâm đến cây cọc rào đều khuyên nên sử dụng phân bón hữu cơ để tăng sản lượng.
- Vòng đời của cây cọc rào khoảng 50 năm. Nhưng có thể thu hái hạt trong khoảng thời gian ít nhất 40 năm.
Điều kiện vườn ươm:
- 1 kg hạt cho 1000-1600 hạt, tùy theo giống.
- Trước khi gieo hạt, cần kiểm tra phần trăm hàm lượng dầu trong hạt mẫu. Hàm lượng dầu khoảng 35% là đạt.
- Nên lấy hạt ở cây bố mẹ từ 6 tuổi trở lên
- Với mục đích là trồng cây lâu năm để lấy dầu thực vật, nên trồng cây được nhân giống từ hạt (cần kiểm tra nhận định này). Trồng cây bằng hạt có nhược điểm là tỉ lệ biến dị cao, cây phát triển không đồng đều, năng suất có thể thấp.
- Có thể nhân giống từ hom dài 20-30cm (mỗi hom 5-6 mắt), chất lượng ra rễ chịu ảnh hưởng lớn của tuổi hom và cây mẹ, do đó nên chọn cây mẹ nhiều tuổi và có nhiều quả. Ngâm hom vào thuốc diệt nấm Belnat nồng độ 5% trong 10 phút, sau đó vớt ra ngâm vào thuốc kích thích ra rễ trong 30 phút, vớt ra giâm vào nền đất ẩm khoảng 1 tháng, đến khi hom ra rễ và lá non thì đem trồng. Trồng cây từ hom thì tỉ lệ biến dị thấp, vườn cây phát triển đồng đều.
- Nên chọn những hạt phát triển tốt, không bệnh và những hạt lành để gieo.
- Nên chọn hạt đã thu hái không quá 3 tháng để có khả năng nảy mầm cao.
- Nên thu lượm hạt khi quả nang bắt đầu nứt vỏ. Dùng hạt tươi sẽ nâng cao khả năng nảy mầm.
- “Sôi” hạt, tức là ngâm hạt trong nước ấm khoảng 40oC, trước khi gieo hạt. Một lượng hạt thì 2 đến 3 lượng nước ấm. Giữa khoảng thời gian ngâm nước và làm khô, nếu tách vỏ hạt thì tỷ lệ nảy mầm sẽ cao hơn là chỉ ngâm nước. Khi màng hạt nứt sẽ xuất hiện rễ con mọc ra ngoài. Sau 12 giờ ngâm nước, vớt hạt lên để xử lý KMnO4 nồng độ 0,5% trong 5-10 phút (hoặc dùng thuốc diệt nấm Belnat nồng độ 5% trong 10 phút), vớt lên ủ vài ngày cho nứt nanh rồi đem gieo thẳng vào ruộng hoặc cho vào bầu.
- Sau khi hạt nảy mầm non (núm trắng mới nhú ra từ hạt), chọn mỗi hạt khoẻ cho vào bầu sao cho mầm non nói trên hướng lên trên, khi phát triển nó sẽ uốn cong trở lại và đâm sâu vào đất.
- Hạt bắt đầu nảy mầm từ 3 ngày trở lên và hoàn toàn nảy mầm trong vòng 10 ngày.
- Cây con 3 tháng tuổi có thể đem ra trồng đại trà ngoài đồng.
Trồng đại trà :
- Mật độ trồng: 2m x 2m (2500 cây / hecta). Nếu thu hái hạt bằng tay thì có thể trồng dày hơn 3m x 1m (3300 cây / hecta).
- Thời gian trồng tùy thuộc vào điều kiện khí hậu của từng địa phương, nhưng nên trồng vào những tháng có mưa và trời còn nóng, tránh trồng vào mùa khô và mùa lạnh. Phải tưới cho cây mới trồng.
- Tưới nước : Cây điều chỉnh khả năng chịu hạn rất tốt và hoàn toàn sống được nhờ vào độ ẩm trong không khí (ví dụ ở Cape Verde, lượng mưa ở đây thấp hơn 250mm/năm nhưng vẫn trồng được). ở các nơi khác điều kiện mưa thuận lợi hơn, một số nơi 600mm, một số 800mm trong khi đó một số khu vực tại ấn độ có lượng mưa 1380mm, tại những khu vực này sản lượng thu hoạch rất cao. Được phép cung cấp nước cho cây dưới 1500mm.
- Lượng mưa 500-600mm được xem là ít. Với lượng mưa thấp hơn, sản lượng phụ thuộc vào điều kiện nước ngầm ở từng khu vực.
- Cây có thể chịu khô hạn trong thời gian 2 năm và sau đó vẫn phát triểnbình thường khi có mưa.
- Làm cỏ 2 – 3 lần / năm, nhất là trong năm đầu.
- Sử dụng phân bón : Mặc dù cây cọc rào không cần bón phân nhiều và có thể sống trong đất có kiềm, nhưng sản lượng cao thường có ở cây sống trong đất nghèo được bón phân chứa một lượng nhỏ canxi, magiê, và sunfua. Theo quan sát cây cọc rào của hiệp hội Mycorrhyzal cho thấy, cần phải chú ý chăm sóc cây cọc rào nếu cây bị thiếu phân lân. Nên dùng 1kg phân chuồng cộng với 100g rác Neem cho tất cả cây giống con và 2.5 tấn phân hữu cơ cho một ha (2500 cây). Ngoài ra, nên bón phân NPK cho cây sau khi cấy. Hàng năm, nên bón cho cây 20g đạm urê + 120 g SSp và 16 G MoP. Tai một số nơi ở miền Bắc, bón lót trong năm đầu cho mỗi cây là 200g phân NPK (5-10-3), tức là 500-600kg /ha phân NPK. Trong 2-3 năm đầu, mỗi năm nên bón thúc 2 lần (vào tháng 3 và tháng 7) phân NPK với khoảng 100g-200g/cây. Chú ý khi bón phân xuống khu vực trồng cây, không để cho phân bị đóng bánh. Vào vụ cây ra hoa rộ, có thể phun bổ sung phân vi lượng lên lá.
- Tỉa cành tạo tán lần đầu khi cây cao được 1m (thường vào đầu năm thứ hai, mùa xuân), đốn cao 50cm cách mặt đất, sau 15 ngày cây ra chồi. Cần phải làm cho cây đẻ chồi xung quanh cành để cây ra hoa và tạo hạt tối đa.Trong vòng từ 90 – 120 ngày, ngọn của tất cả các cây dài 25cm. Cắt cụt ngọn và ngọn được cắt sẽ đẻ từ 8- 12 nhánh, đến hết năm thứ hai cây Jatropha sẽ có tán tròn với khoảng 17-20 cành nhánh mang quả như nhau. Để thuận tiện cho việc thu hái, nên để cây có chiều cao thấp hơn 2m.
- ở ấn Độ thời điểm ra hoa vào giữa tháng 9 đến tháng 12 và từ tháng 3 đến tháng 4. Tại một số địa phương ở miền Bắc, Jatropha ra hoa vào tháng 4-9, quả chín vào tháng 7-10.
- Thu hái quả: kể từ năm thứ nhất có thể hái quả. Hái quả bằng tay. Khi vỏ quả chuyển sang màu vàng tức là quả đã chín, khi đó cần phải thu hái ngay. Nên phơi khô quả đã được hái trong vòng 6 - 8 giờ để dễ lấy hạt. Nếu chăm bón tốt có thể thu được sản lượng 15-20 kg quả / cây, ngay cả với cây chưa trưởng thành
- Một người có thể thu hái và bóc vỏ 30kg-40kg hạt / ngày.
- Sản lượng trung bình được dự tính như sau:
|
Năm |
Hạt theo dự đoán (kg/ha/năm) |
|
1 |
200 – 300 |
|
2 |
900-1000 |
|
3 |
1900 - 2800 |
|
4 |
2500 – 4800 |
|
5 |
4000 – 7000 |
|
>= 6 |
7000 – 12.000 |
Tuy nhiên sản lượng phụ thuộc nhiều vào việc chăm tưới cho cây, sau đây là một số số liệu thực nghiệm tại ấn độ:
Khi không tưới nước, sản lượng ( tấn/ha) là:
Không tưới thấp bình thường cao
Năm thứ 1 0.10 0.25 0.40
Năm thứ 2 0,50 1,00 1.50
Năm thứ 3 0.75 1.25 1.75
Năm thứ 4 0.90 1.75 2.25
Năm thứ 5 1.10 2.25 2.75
Khi tưới nước, sản lượng ( tấn/ha) là:
Tưới nước thấp bình thường cao
Năm thứ 1 0.75 1.25 2.25
Năm thứ 2 1.00 1.50 3.00
Năm thứ 3 4.25 5.00 5.00
Năm thứ 4 5.25 6.25 8.00
Chú thích:
- Đừng nhầm lẫn cây cọc rào nói trên với một số cây cũng thuộc chi Jatropha và có mặt tại Việt nam như:
Jatropha multifida L. (Dầu mè đỏ, cây san hô, cây Bạch phụ tử)
Jatropha gossypiifolia L. (Dầu mè tía, Mè lai, Dầu lai vải, thầu dầu 3 lá tía)
Jatropha podagrica Hook. (Sen núi, Sen lục bình, Ngô đồng cảnh, Vạn linh)
Jatropha integerrima Jacq. (Dầu mè cảnh, Ma phong, Hồng mai)
Tuy nhiên một giống lai giữa Jatropha curcas L. và Jatropha integerrima Jacq. có thể cho một giống mới với năng suất hạt cao.
- Hạt giống: Trong hạt có dầu nên không thể bảo quản hạt được lâu. Hạt để lâu quá 25 tháng thì chỉ còn dưới 50% khả năng nảy mầm.
- Tại sao cần “sôi” hạt trước khi vào bầu ? Trong hạt có 2 thành phần chính: Phôi (embryo) và Nội nhũ (endosperm), phôi chính là cái cây đang ngủ, nội nhũ là nguồn thức ăn. Nhờ có nước ấm dùng trong quá trình “sôi” hạt, hydrat-cacbon trong nội nhũ được chuyển hóa thành đường để nuôi phôi phát triển. Trường hợp hạt có vỏ cứng quá, có thể tạo vết rạch nhẹ để nước có thể ngấm vào trong hạt dễ hơn.
- Có thể thử nghiệm trồng xen Jatropha với lúa miến ngọt
- Có thể thử nghiệm làm hàng rào trang trại bằng Mây nếp + Keo + Jatropha.
| 